Ngày 28/9/2021 VBMA phối hợp với Bloomberg tổ chức Hội thảo trực tuyến: Ngừng áp dụng lãi suất Libor: Chuẩn bị và sẵn sàng cho sự chuyển đổi.
Hội thảo có 4 phần:
Phần 1: Phần trình bày với chủ đề Triển khai áp dụng lãi suất dự phòng với các hợp đồng phái sinh của Bà Jing Gu, Trưởng bộ phận Pháp lý, Khu vực Châu Á, Thái Bình Dương, Hiệp hội Quốc tế về Hoán đổi và Phái sinh (ISDA).
Phần 2: Cách tính toán lãi suất dự phòng với phần chia sẻ của 2 chuyên gia của Bloomberg: Ông Kevin Lau và Ông Sudipto Lahiry
Phần 3: Ngừng lãi suất Libor và các tác động tới thị trường vay nợ quốc tế do Ông Nguyễn Đức – Luật sư cao cấp của hang Luật Clifford Chance chia sẻ
Phần 4: Giới thiệu các đường cong lãi suất chuẩn ngắn hạn của VBMA – Bà Tạ Thị Bích Thảo – Phó Tổng thư ký VBMA trinh bày.
Cập nhật về tiến độ Chuyển đổi LIBOR:
Cơ quan kiểm soát tài chính của Vương Quốc Anh (FCA), là cơ quan quản lý trực tiếp về LIBOR của 5 đồng tiền chính (USD, EUR, Bảng Anh (GBP), Yên Nhật (JPY) và Fran Thụy Sĩ (CHF), đã đưa ra tuyên bố về việc chấm dứt LIBOR vào cuối năm 2021 đối với tất cả kỳ hạn LIBOR cho đồng EUR, BẢNG Anh (GBP), Yên Nhật (JPY) và Fran Thụy Sĩ (CHF) và LIBOR cho đồng USD kỳ hạn 1 tuần và 2 tuần và chấm dứt tất cả các kỳ hạn còn lại (1 tháng, 3 tháng và 6 tháng) của LIBOR cho đồng USD vào giữa năm 2023.
Hiện tại FCA đã xác nhận việc việc tiếp tục công bố lãi suất LIBOR tổng hợp với thay đổi về phương thức xác định cơ bản cho lãi suất đồng Bảng Anh và đồng Yên Nhật kỳ hạn 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng tới cuối năm 2022.
FCA cũng sẽ tiếp tục xem xét khả năng công bố LIBOR tổng hợp đồng USD cho kỳ hạn 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng sau thời điểm kết thúc như công bố trước đây là tháng 6/2023. FCA cũng đề cập các tổ chức trên thị trường không nên phụ thuộc vào các lãi suất LIBOR tổng hợp này. Các đường lãi suất LIBOR tổng hợp này không có mục đích phục vụ cho các hợp đồng mới, nhưng có thể được sử dụng cho các Sản phẩm tài chính “Đã có và khó đổi”. Hiện tại chưa rõ thế nào được coi là “Đã có và khó đổi”.
Lộ trình chuyển đổi LIBOR:
Các lãi suất tham chiếu có thể thay thế LIBOR:
Hiện nay, có rất nhiều các lãi suất tham chiếu phi rủi ro hiện đang được các nước công bố như: SOFR (USD), Reformed SONIA (GBP), €STR (EUR), TONA (JPY)…
- Lãi suất dự phòng SOFR:
SOFR là cách tính toán chi phí vay tiền mặt qua đêm bảo đảm bằng trái phiếu kho bạc Mỹ. SOFR là lãi suất phi rủi ro có thể thay thế LIBOR trong các hợp đồng vay bằng đô la Mỹ.
SOFR được tính toán bởi Ngân Hàng Dự trữ của New York và được công bố hàng ngày. Khả năng SORF bị thao túng là không nhiều do thị trường REPO trái phiếu kho bạc là một trong những thị trường thanh khoản nhất thế giới. Điều đó có nghĩa là SOFR được tính toán dựa trên rất nhiều các giao dịch thực tế thay vì các chào giá của các ngân hàng.
Sự khác biệt chính giữa SOFR và Libor là thực tế SOFR được tính toán dựa trên các giao dịch có thực đã hoàn thành trong khi Libor dựa vào chào giá từ các ngân hàng đưa ra mà không nhất thiết phải từ các giao dịch tài chính thực tế.
Một số điểm khác biệt khác giữa SOFR và LIBOR là:
+ SOFR là lãi suất nhìn về quá khứ, trong khi LIBOR là lãi suất nhìn về tương lai.
+ LIBOR có rất nhiều kỳ hạn: 1 tuần, 1 tháng, 2 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 12 tháng nhưng SOFR chỉ có 1 kỳ hạn Qua đêm.
+ LIBOR đã bao gồm chi phí rủi ro của các ngân hàng đối với các khoản vay dài hạn, nhưng SOFR không bao gồm chi phí rủi ro.
- Forward-Looking Term SOFR (Lãi suất có kỳ hạn SOFR): Lãi suất Term SOFR được tính dựa trên ước tính của thị trường cho lãi suất qua đêm SOFR trong một khoảng thời gian trong tương lai. Lãi suất Term SOFR được tính dựa trên các sản phẩm tài chính phái sinh ít rủi ro. Lãi suất do CME công bố hiện tại với 3 kỳ hạn 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng. Dự kiến CME sẽ công bố thêm các kỳ hạn mới trong năm 2022. ARRC đã tán thành sử dụng Term SOFR vào ngày 29 tháng 7 năm 2021.
Do các các đặc tính tương tự LIBOR, Thị trường hi vọng đây sẽ là lựa chọn đơn giản nhất với lãi suất dự phòng thay thế LIBOR. Overnight SOFR vẫn có thể được sử dụng như là fallback của Term SOFR trong trường hợp Term SOFR ngưng cung cấp.
Chuyển đổi LIBOR – Rủi ro và thách thức:
- LIBOR được công bố cho nhiều đồng tiền khác nhau, trong khi SOFR chỉ cho USD dẫn đến việc tính toán lãi suất cho nhiều hợp đồng ngoại hối khác nhau ở các quốc gia khác nhau sẽ khó đồng nhất và gặp khó khăn.
- Vấn đề chuyển giá: do SOFR luôn thấp hơn LIBOR, vì việc việc chuyển đổi phải đảm bảo vấn đề chuyển ngang giá, nếu không có thể ảnh hưởng đến bên vay, có thể phát sinh rủi ro bên vay kiện ngân hàng chuyển đổi nâng lãi suất đối với khách hàng.
- Rủi ro khác biệt giữa khoản vay và hợp đồng hedge cho khoản vay đó.Hệ thống Ngân hàng cần được nâng cấp để tính toán cho SOFR do đó sẽ tốn chi phí và thời gian của các thành phần tham gia thị trường.
Triển khai áp dụng lãi suất dự phòng trong các hợp đồng phái sinh
Trong Bản Bổ sung và Quy ước về Lãi suất thay thế IBOR mà ISDA đã giới thiệu ngày 23/10/2020, ISDA cũng đã đưa ra các tư vấn về cách tính toán các lãi suất dự phòng thay thế lãi suất LIBOR một cách hợp lý nhất. Bản Bổ sung và Quy ước về Lãi suất thay thế IBOR chính thức có hiệu lực từ ngày 25 tháng 1 năm 2021.
Bản Quy ước là một công cụ quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển đổi sang các lãi suất thay thế đối với các hợp đồng phái sinh đã có và khó đổi. Hiện tại hơn 14.000 công ty đã ký tham gia bản quy ước và các bên chưa ký kết vẫn có thể thể tham gia ký cam kết triển khai.
Phần nội dung Bản bổ sung có cập nhật Bộ các lựa chọn lãi suất được đề cập trong các các định nghĩa của ISDA 2006 cho một vài lãi suất liên ngân hàng cụ thể (IBORS) trong đó:
- Bổ sung điều khoản trong trường hợp các lãi suất IBORs này bị đình chỉ vĩnh viễn thì sử dụng các lãi suất thay thế mới. Mỗi lựa chọn lãi suất sẽ là lãi suất dự phòng điều chỉnh theo lãi suất dự phòng phi rủi ro đối với đồng tiền có liên quan cộng với phần chênh lệch và sau đó chuyển sang lãi suất dự phòng cho từng đồng tiền.
- Bổ sung điều khoản đáo hạn khi lãi suất liên ngân hàng không được tiếp tục cung cấp, theo đó sẽ phải nội suy một hoặc một vài kỳ hạn IBORs bị rút lại hoặc trong trường hợp với LIBOR không còn hiện hữu.
- Cung cấp các điều chỉnh cụ thể cho các Khoảng thời gian tính toán mà ‘Nội suy tuyến tính’ được chỉ định để áp dụng.
Lãi suất dự phòng được tính toán như thế nào và vai trò của Bloomberg.
Bloomberg đã được ISDA lựa chọn là đơn vị tính toán và công bố các lãi suất dự phòng theo phương pháp tính toán do ISDA quy định tại Bộ các nguyên tắc tính toán lãi suất dự phòng (RULE BOOK) được ISDA ban hành ngày 22 tháng 4 năm 2020.
Lãi suất dự phòng “All-in” gồm 2 cấu phần sau:
- Lãi suất tham chiếu được điều chỉnh: Lũy kế lãi suất qua đêm “phi rủi ro” được sử dụng để cung cấp lãi suất các kỳ hạn và sử dụng trong các khoản vay nợ
- Điều chỉnh biên độ: Biên độ trung bình của trung vị giữa IBOR và lãi suất dự phòng được điều chỉnh sử dụng dữ liệu lịch sử trong khoảng thơi gian 5 năm và trở thành giá trị cố định khi thời điểm ngừng sử dụng IBORs xảy ra.
Lãi suất dự phòng tham khảo được Bloomberg công bố bắt đầu từ ngày 17 tháng 7 năm 2020. Dữ liệu tương ứng với mỗi ngày theo lịch được công bố. Dữ liệu này thường được đưa ra trong vòng 30 phút kể từ khi có dữ liệu lãi suất thay thế có liên quan được công bố. Điều chỉnh biên độ đã được cố định kể từ ngày 5 tháng 3 năm 2021 cho lãi suất LIBOR tất cả các kỳ hạn. Việc sử dụng dữ liệu lãi suất này các bên phải có sự đồng ý của Bloomberg.
Chuyển đổi LIBOR – Lựa chọn nào cho hợp đồng vay
Ngân hàng có 3 lựa chọn chính khi thực hiện khoản vay mới và chuyển đổi khoản vay cũ:
1. Cho Vay Bằng LIBOR và đưa vào Hợp đồng Điều Khoản Đàm Phán Trong Tương Lai (Replacement of Screen Rate Clause)
2. Cho vay sử dụng lãi suất phi rủi ro (SOFR, SORA,…)
3. Cho Vay Bằng LIBOR và có điều khoản chuyển Tự Động Sang Lãi Suất Không Rủi Ro (Rate Switch Agreement)
LỰA CHỌN 1: Cho vay bằng LIBOR, tuy nhiên phải đưa vào HĐ điều khoản đàm phán trong tương lai (Replacement of Screen Rate Clause)
Việc đưa vào điều khoản này được áp dụng trong khoảng 4 năm trở lại đây, mang ý nghĩa thông báo cho người vay về việc thay đổi lãi suất LIBOR, đàm phán một thời điểm trong tương lai để xác định lãi suất sau khi LIBOR chấm dứt.
LỰA CHỌN 2: Lựa chọn ngay một lãi suất không rủi ro tại thời điểm hiện tại
Hiệp hội Vay vốn quốc tế (LMA) đã ban hành bộ hợp đồng mẫu cho vay sử dụng lãi suất phi rủi ro nói chung.
Một số điều khoản chính:
- Luỹ kế (Compounding) SOFR trong rất nhiều ngày để ra được lãi suất cho cả kỳ hạn vay.
- Lookback period: đối với LIBOR, bên vay có thể xác định được lãi suất ngay tại đầu kỳ hạn, nhưng đối với SOFR, nếu không xác định lookback period, thì đến thời điểm cuối khoản vay, mới xác định được lãi suất, không đảm bảo thời gian chuẩn bị tiền thanh toán. Do đó phương pháp sẽ sử dụng dữ liệu SOFR 5/7 ngày trước ngày bắt đầu kỳ hạn.
- Cumulative / Non-cumulative:
o Cumulative: tính lãi suất cho toàn bộ kỳ hạn (VD: tính lãi suất cho toàn bộ KH 30 ngày)
o Non-cumulative: tính lãi suất cho từng ngày trong kỳ hạn (VD: tính lãi suất cho ngày thứ 15 trong kỳ hạn 30 ngày). Công thức tính rất phức tạp và triển khai trong thực tế gặp nhiều khó khăn.
- Observation Shift / No Observation Shift:
o Observation Shift: Dời toàn bộ kỳ hạn về 5 ngày trước và tính lãi suất cho cả kỳ hạn đó.
o No Observation Shift: Vẫn giữ nguyên kỳ hạn tại thời điểm hiện tại nhưng sử dụng lãi suất của 5 ngày trước.
- Credit Spread Adjustment: tính toán đảm bảo tương đương LIBOR, thường được đàm phán con số cố định trước khi đưa vào hợp đồng.
- Cost of Fund and Market Disruption, Break Cost, Interaction with hedging: tính toán để đảm bảo không có khoảng cách giữa lãi suất khoản vay và khoản phái sinh cho khoản vay.
LỰA CHỌN 3: Rate Switch Agreements
LIBOR vẫn là lãi suất được sử dụng tại thời điểm ban đầu, tuy nhiên, các bên sẽ thoả thuận thời điểm xác định trong tương lai chuyển sang RFR, có thể: chọn thời điểm chấm dứt LIBOR (6/2023), hoặc một thời điểm cuối năm nay hoặc đầu năm sau (thường là tại thời điểm cuối kỳ hạn để tránh trả break cost cho ngân hàng).
Thực tế triển khai tại các quốc gia và tại các tổ chức tài chính quốc tế
Quá trình chuyển đổi LIBOR có thể chia ra thành 2 nhóm nước cụ thể như sau:
- Nhóm các quốc gia đã xây dựng các lãi suất thay thế như: Anh (SONIA), Thụy Sĩ (SARON), EUR (ESTR), Nhật Bản (TONA), Hong Kong (HONIA)…. và các nước lãi suất liên ngân hàng gắn với Libor tức là họ sử dụng đường cong lãi suất ngắn hạn của quốc gia mình.
- Nhóm một số nước Châu Á như: Singapore (SOR); Thailand (THBFIX); India (MIFOR) và Philippines (PHIREF) với các đường cong lãi suất dựa trên các giao dịch FX kỳ hạn và gắn với lãi suất LIBOR USD thì hiện tại đang trong tiến trình chuyển đổi.
Tại các tổ chức tài chính quốc tế:
Xác đinh vấn đề:
- Xác định những sản phẩm tài chính bị ảnh hưởng bao gồm cả các khoản vay mới theo từng khu vực.
- Tính toán giá trị khoản vay và ưu tiên các sản phẩm tài chính có số lượng lớn.
- Thành lập nhóm công tác nội bộ để phối hợp giải quyết các khoản vay bị ảnh hưởng và ở các khu vực khác nhau.
- Chuẩn bị lộ trình thay đổi cho các Tổ chức tín dụng theo lộ trình thay đổi của IBORs ở các thị trường khác nhau.
Thẩm định để xác định:
- Các tham chiếu tới IBOR trong các khoản vay hiện tại sẽ tồn tại đến sau khi LIBOR ngưng sử dụng
- Những lãi suất dự phòng có sẵn trong hợp đồng
- Chấp thuận của các bên nào cần thiết để sửa đổi hợp đồng.
- Sự tham gia của các bên thứ ba (Đại diện Thanh toán (Facility Agent), Đại diện tài sản bảo đảm (Security Trustee)…)
Quản trị Rủi ro:
- Xác định các vấn đề liên quan tới rủi ro luật pháp, kiện tụng và danh tiếng đối với mỗi sản phẩm ở mỗi khu vực khác nhau. Thông báo rủi ro tới các quản lý cấp cao.
- Chuẩn bị các thông báo chuẩn về việc thay đổi IBOR trong các hợp đồng vay sẽ ký.
Đào tạo nội bộ:
- Đào tạo nhân viên để chuẩn bị cho sự thay đổi và các vấn đề rủi ro và thường xuyên cập nhật.
- Đào tạo nhân viên để đàm phán với khách hàng đối với cả giao dịch đã ký và sẽ ký.
Xây dựng các bộ hợp đồng mẫu:
- Các tổ chức tín dụng lớn đã thay đổi hệ thống và xây dựng các bộ HĐ mẫu cụ thể.
Các đường cong lãi suất ngắn hạn của VBMA:
VBMA đã xây dựng và công bố bộ đường cong lãi suất chuẩn ngắn hạn dựa trên lãi suất giao dịch đối với Giao dịch Mua bán lại trái phiếu (Repo) và Giao dịch hoán đổi lãi suất ngoại tệ VND-USD (FX Swap) cụ thể:
- VBMA Short-term Benchmark Curve (theo Thỏa thuận các Nhà tạo lập thị trường cho giao dịch Repo)
- VBMA FX Swap Curve (theo Thỏa thuận các Nhà tạo lập thị trường cho giao dịch FX Swaps).
Khuyến nghị cho Việt Nam:
- Cơ quan quản lý nhà nước xem xét ban hành hướng dẫn về Quá trình chuyển đổi LIBOR cho các tổ chức tài chính Việt Nam đối với các hợp đồng phái sinh, Hợp đồng vay và phát hành giấy tờ có giá và có các khuyến nghị ngừng sử dụng LIBOR từ đầu năm 2022.
- Có kênh trao đổi với các Hiệp hội quốc tế như ISDA, LMA về các mẫu hợp đồng khung và các vấn đề chuyển đổi nắm bắt kịp thời về diễn biến trên thị trường quốc tế và áp dụng với thành viên thị trường tại Việt Nam.
- Các tổ chức tài chính cần xây dựng hệ thống, đạo tạo cán bộ sẵn sàng cho sự thay đổi này.